Aşağıdaki içerik, KPSS Eğitim Bilimleri kapsamında Gelişim, Öğrenme ve Ölçme başlıklarını birlikte ele alacak şekilde, sınav odaklı ve SEO uyumlu hazırlanmıştır. Güncel mevzuatla ilişkili ölçme-değerlendirme noktalarında doğrulanmış bilgiler esas alınmıştır. Tymm
KPSS Eğitim Bilimleri Gelişim, Öğrenme ve Ölçme Konuları
KPSS Eğitim Bilimleri içinde Gelişim, Öğrenme ve Ölçme konuları, hem kavram sayısının fazla olması hem de birbirine benzeyen ifadelerin sıkça kullanılmasından dolayı adayların dikkat etmesi gereken alanlar arasında yer alır. Bu konular yalnızca tanım ezberlemekten ibaret değildir. Bir gelişim ilkesini örnek üzerinden tanımak, öğrenme kuramlarının temel farklarını ayırt etmek ve ölçme-değerlendirme kavramlarını doğru bağlamda kullanmak gerekir.
Özellikle Gelişim ve Öğrenme konularında kavramlar arasındaki ilişkiyi kurmak, Ölçme bölümünde ise temel kavramları birbirinden ayırmak soru çözümünü kolaylaştırır. Örneğin bir soruda öğrencinin davranışındaki değişimin nedenleri sorulurken gelişim mi, öğrenme mi yoksa olgunlaşma mı anlatıldığına dikkat edilmelidir. Benzer şekilde ölçme, değerlendirme, ölçüt ve karar kavramları aynı şey değildir.
Bu nedenle KPSS Eğitim Bilimleri çalışırken konuları ayrı ayrı ezberlemek yerine aralarındaki bağlantıları görmek daha işlevlidir.
KPSS Gelişim Psikolojisi Konuları
Gelişim, bireyin yaşam boyunca geçirdiği düzenli ve birbirini takip eden değişimleri inceleyen alandır. Gelişim kavramı yalnızca fiziksel büyümeyi ifade etmez. Bireyin bilişsel, sosyal, duygusal ve kişilik özelliklerinde meydana gelen değişimler de gelişim kapsamında ele alınır.
KPSS'de gelişim konusu çalışılırken öncelikle temel kavramların birbirinden ayrılması gerekir.
Büyüme, gelişme, olgunlaşma ve öğrenme
Büyüme, organizmanın fiziksel özelliklerinde meydana gelen niceliksel değişimleri ifade eder.
Örneğin çocuğun boyunun uzaması veya kilosunun artması büyümeye örnektir.
Gelişme, büyüme, olgunlaşma, öğrenme ve yaşantıların etkisiyle ortaya çıkan daha kapsamlı değişim sürecidir.
Olgunlaşma, organizmanın kalıtım tarafından belirlenen biyolojik kapasitesinin zaman içinde kendiliğinden ortaya çıkmasıdır.
Örneğin çocuğun belirli bir yaşa geldiğinde yürümeye hazır hâle gelmesi olgunlaşma ile ilişkilidir. Ancak yalnızca olgunlaşmanın gerçekleşmesi, becerinin kusursuz biçimde kazanılması için her zaman yeterli değildir.
Öğrenme ise yaşantı ve tekrar sonucunda davranışta meydana gelen görece kalıcı değişikliktir.
KPSS açısından önemli ayrımlardan biri şudur
Boy uzaması → büyüme
Sinir sisteminin belirli bir beceriye hazır hâle gelmesi → olgunlaşma
Yaşantı ve tekrar sonucunda davranış değişmesi → öğrenme
Bireyin çeşitli alanlarda geçirdiği düzenli değişimlerin bütünü → gelişim
Gelişimin temel ilkeleri
Gelişimle ilgili sorularda ilkeler çoğu zaman örnek olaylarla ölçülür. Bu nedenle yalnızca ilkenin adını bilmek yeterli olmayabilir.
Gelişim
Süreklidir.
Belirli bir sıra izler.
Baştan ayağa doğru ilerleyebilir.
İçten dışa doğru ilerleyebilir.
Genelden özele doğru farklılaşabilir.
Bireysel farklılıklar gösterebilir.
Gelişim alanları birbiriyle etkileşim içindedir.
Gelişimde kritik ve duyarlı dönemlerin önemi olabilir.
Örneğin bir çocuğun önce kol ve omuz hareketlerine, daha sonra el ve parmak kontrolüne ulaşması gelişimin genelden özele doğru ilerlemesine örnek gösterilebilir.
Gelişim dönemleri
Gelişim dönemleri çalışılırken dönemlerin yalnızca yaş aralıklarına bağlanması doğru değildir. Sorular çoğu zaman dönemlerin belirgin özellikleri üzerinden hazırlanabilir.
Bu nedenle adayın
fiziksel gelişim,
bilişsel gelişim,
dil gelişimi,
sosyal gelişim,
duygusal gelişim,
ahlak gelişimi
başlıklarını birbirleriyle ilişkilendirerek çalışması yararlı olur.
Örneğin bir çocuğun başkasının bakış açısını anlamakta zorlanması bilişsel gelişimle ilişkilendirilebilir. Bir bireyin toplumun beklentilerini dikkate alarak davranışlarını düzenlemesi ise sosyal veya ahlaki gelişim açısından değerlendirilebilir.
KPSS Öğrenme Psikolojisi Konuları
Öğrenme, Eğitim Bilimleri içinde en fazla kavram ilişkisinin kurulması gereken alanlardan biridir. Öğrenme kuramları çalışılırken yalnızca kuram isimlerini ve tanımlarını ezberlemek yerine her kuramın davranışı nasıl açıkladığı anlaşılmalıdır.
Özellikle davranışçı, bilişsel ve sosyal öğrenme yaklaşımlarının temel ayrımları önemlidir.
Davranışçı öğrenme yaklaşımı
Davranışçı yaklaşımda gözlenebilir davranışlar ve çevresel koşullar öne çıkar.
Bu kapsamda
uyarıcı,
tepki,
pekiştirme,
ceza,
söndürme,
genelleme,
ayırt etme
gibi kavramlarla karşılaşılır.
Örneğin öğrenci ödevini zamanında yaptığı için öğretmeninden olumlu geri bildirim alıyor ve ödevlerini düzenli yapmaya devam ediyorsa burada davranışın sonucunun davranışın gelecekte ortaya çıkma olasılığını etkilediği düşünülebilir.
Klasik koşullanma
Klasik koşullanma daha çok organizmanın başlangıçta doğal olarak ortaya çıkan tepkilerinin belirli uyarıcılarla ilişkilendirilmesi üzerinden açıklanır.
KPSS sorularında koşulsuz uyarıcı, koşulsuz tepki, koşullu uyarıcı ve koşullu tepki kavramlarının ayrılması önemlidir.
Örneğin başlangıçta doğal olarak kaygı oluşturmayan bir ortam, yaşanan olumsuz deneyimler sonucunda kaygı verici hâle geliyorsa uyarıcılar arasında kurulan ilişkiye dikkat edilmelidir.
Edimsel koşullanma
Edimsel koşullanmada davranışın ardından gelen sonuçlar önemlidir.
Burada özellikle pekiştirme ile cezanın, ayrıca olumlu ile olumsuzun birbirine karıştırılmaması gerekir.
Olumlu pekiştirme = Davranıştan sonra hoş bir uyaranın eklenmesi.
Olumsuz pekiştirme = Davranıştan sonra rahatsız edici bir uyaranın ortadan kaldırılması.
Ceza ise davranışın gelecekte ortaya çıkma olasılığını azaltmayı amaçlayan sonuçlarla ilişkilidir.
Buradaki kritik nokta şudur: "Olumlu" ve "olumsuz" ifadeleri iyi veya kötü anlamına gelmez. Bir şeyin eklenmesi veya çıkarılması anlamında kullanılır.
Bilişsel öğrenme
Bilişsel yaklaşımlar, öğrenme sürecinde zihinsel süreçlerin önemini vurgular.
Bu nedenle
algı,
dikkat,
bellek,
problem çözme,
zihinsel örgütleme,
anlamlandırma,
içgörü
gibi kavramlar önem kazanır.
Örneğin öğrenci bir problemi uzun süre çözemediği hâlde çözüm ilişkisini bir anda fark ediyorsa burada içgörü yoluyla öğrenme üzerinde durulabilir.
Sosyal öğrenme
Sosyal öğrenmede bireyin çevresindeki kişileri gözlemlemesi ve model alması önemlidir.
Bir öğrencinin sınıf arkadaşının başarılı çalışma yöntemini gözlemledikten sonra aynı yöntemi kullanmaya başlaması sosyal öğrenmeye örnek olabilir.
Bu konuda modelin özellikleri, gözlem, taklit ve dolaylı öğrenme kavramları birlikte düşünülmelidir.
Gelişim ve Öğrenme Arasındaki İlişki
KPSS sorularında gelişim ile öğrenmenin aynı olay üzerindeki etkisi birlikte verilebilir.
Örneğin bir çocuğun belirli bir motor beceriyi kazanabilmesi için biyolojik olarak hazır olması gerekir. Ancak becerinin geliştirilmesi için çevresel deneyim, tekrar ve öğrenme yaşantıları da gerekebilir.
Bu nedenle gelişim ve öğrenme birbirinden tamamen bağımsız süreçler değildir.
Bir öğrencinin akademik başarısını değerlendirirken yalnızca bilgi düzeyine bakmak da yeterli olmayabilir. Dikkat, motivasyon, hazırbulunuşluk, gelişim düzeyi ve önceki öğrenmeler gibi değişkenler de öğrenme sürecini etkileyebilir.
KPSS Ölçme ve Değerlendirme Konuları
Ölçme ve değerlendirme, Eğitim Bilimleri içinde kavramların birbirine en kolay karıştırıldığı bölümlerden biridir.
İlk olarak temel ayrım kurulmalıdır
Ölçme, bir özelliğin belirli kurallara göre sayı veya sembollerle ifade edilmesidir.
Değerlendirme, ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak bir karar verilmesi sürecidir.
Örneğin bir öğrencinin sınavdan 75 alması ölçme sonucudur. Öğrencinin belirlenen başarı ölçütünü karşılayıp karşılamadığına karar verilmesi ise değerlendirme sürecidir.
Ölçüt
Ölçüt, değerlendirme yapılırken esas alınan standarttır.
Örneğin "70 ve üzeri puan alan öğrenciler başarılı kabul edilir" ifadesinde 70 puan ölçüttür.
Bu ayrım sınavlarda sık kullanılabilecek kadar temel bir kavramdır.
Mutlak ve bağıl değerlendirme
Mutlak değerlendirmede önceden belirlenmiş bir ölçüt kullanılır.
Örneğin 60 ve üzeri puan alan herkesin başarılı kabul edilmesi mutlak değerlendirmeye örnektir.
Bağıl değerlendirmede ise başarı, grubun performansı veya grup içindeki konumla ilişkilendirilir.
Bu nedenle soruda başarı kararının sabit bir standartla mı yoksa grubun durumuna göre mi verildiğine bakılmalıdır.
Ölçme Türleri
Ölçme doğrudan, dolaylı veya türetilmiş biçimde ele alınabilir.
Doğrudan ölçme, ölçülmek istenen özelliğin doğrudan gözlenebilmesine dayanır.
Örneğin bir masanın uzunluğunun metre ile ölçülmesi.
Dolaylı ölçme, doğrudan gözlenemeyen bir özelliğin başka göstergeler aracılığıyla belirlenmesidir.
Örneğin akademik başarının sınav puanı üzerinden belirlenmesi.
Türetilmiş ölçme ise birden fazla ölçüm sonucunun matematiksel işlemle birleştirilmesiyle elde edilir.
Bu kavramları öğrenirken her birinin yanına günlük hayattan bir örnek yazmak, kavramların kalıcılığını artırabilir.
Geçerlik ve Güvenirlik
Ölçme araçlarının niteliği söz konusu olduğunda geçerlik ve güvenirlik temel başlıklardır.
Güvenirlik, ölçme sonuçlarının tutarlılığı ve ölçümün hatadan mümkün olduğunca arındırılmış olmasıyla ilgilidir.
Geçerlik, ölçme aracının ölçmek istediği özelliği amacına uygun biçimde ölçebilmesiyle ilgilidir.
Basit bir örnek üzerinden düşünelim
Bir tartının aynı kişiyi her seferinde aynı değerde göstermesi tutarlılık açısından önemlidir. Ancak tartı gerçek ağırlığı sistematik biçimde yanlış gösteriyorsa ölçümün amacıyla ilgili sorun ortaya çıkar.
KPSS sorularında geçerlik ve güvenirlik arasındaki farkı anlamak, seçenekleri elemek açısından oldukça önemlidir.
Hata Türleri
Ölçme sonuçlarında hata bulunabilir. Hatalar genel olarak
sabit hata,
sistematik hata,
tesadüfi hata
başlıkları altında incelenir.
Sabit hata, ölçümlerin tamamına aynı miktarda etki eden hatadır.
Sistematik hata, ölçümlerde belirli bir yönde ve belirli bir düzen içinde ortaya çıkan hatadır.
Tesadüfi hata ise yönü ve miktarı önceden kesin biçimde belirlenemeyen hatadır.
Soruda hatanın bütün bireylere aynı şekilde mi, belirli bir yönde mi yoksa rastlantısal biçimde mi yansıdığına dikkat edilmelidir.
Ölçme Araçları ve Soru Türleri
Eğitimde kullanılabilecek ölçme araçları yalnızca çoktan seçmeli testlerden oluşmaz.
Kullanılabilecek araçlar arasında
yazılı yoklamalar,
kısa cevaplı testler,
doğru-yanlış testleri,
eşleştirme testleri,
çoktan seçmeli testler,
performans görevleri,
gözlem,
görüşme,
portfolyo,
öz değerlendirme,
akran değerlendirme,
kontrol listeleri,
derecelendirme ölçekleri
yer alabilir.
Güncel eğitim yaklaşımında da öğrencinin öğrenmesini farklı kanıtlarla izleme ve süreç boyunca geri bildirim sağlama anlayışı öne çıkmaktadır. Bu yaklaşımda ölçme ve değerlendirme yalnızca dönem sonunda verilen bir puan olarak değil, öğrenme sürecini destekleyen bir araç olarak ele alınmaktadır.
Biçimlendirici ve sonuç değerlendirme
Biçimlendirici değerlendirme, öğrenme süreci devam ederken öğrencinin durumunu belirlemek ve öğretimi buna göre geliştirmek amacıyla yapılır.
Örneğin öğretmen, konu işlenirken kısa bir etkinlikle öğrencilerin hangi kavramları anlamadığını belirliyor ve sonraki derste öğretimini buna göre değiştiriyorsa süreç odaklı bir değerlendirme yapılmaktadır.
Sonuç değerlendirme ise öğretim sürecinin sonunda öğrencinin ulaştığı düzeyi belirlemeye yöneliktir.
Burada önemli olan, biçimlendirici değerlendirmenin yalnızca "küçük sınav" anlamına gelmemesidir. Temel amaç, elde edilen bilgiyi öğretimi ve öğrenmeyi geliştirmek için kullanmaktır.
KPSS İçin Gelişim, Öğrenme ve Ölçme Nasıl Çalışılır?
Bu üç alanı çalışırken tek bir yönteme bağlı kalmak yerine konuların yapısına göre çalışma biçimi değiştirmek daha verimli olabilir.
Önce kavram haritası oluşturun
Örneğin öğrenme konusunda
klasik koşullanma,
edimsel koşullanma,
sosyal öğrenme,
bilişsel öğrenme
başlıklarını yazın.
Her başlığın altına temel kavramları ekleyin.
Böylece konu, birbirinden kopuk tanımlardan oluşan bir liste olmaktan çıkar.
Benzer kavramları karşılaştırın
Özellikle şu kavram çiftlerini karşılaştırarak çalışmak yararlı olur
büyüme – gelişme
olgunlaşma – öğrenme
pekiştirme – ceza
olumlu pekiştirme – olumsuz pekiştirme
ölçme – değerlendirme
geçerlik – güvenirlik
mutlak değerlendirme – bağıl değerlendirme
sabit hata – sistematik hata – tesadüfi hata
Her kavrama örnek bulun
Bir kavramı tanımlayabiliyor olmak, sınav sorusunu mutlaka doğru yapacağınız anlamına gelmez.
Örneğin "olumsuz pekiştirme" tanımını ezberlemek yerine günlük hayattan bir olay oluşturun.
"Öğrenci ödevini tamamlıyor ve öğretmen sürekli hatırlatma yapmayı bırakıyor."
Burada rahatsız edici bir durum ortadan kalktığı için olumsuz pekiştirme mantığı düşünülebilir.
Yanlış sorularınızı sınıflandırın
Yanlış yaptığınız soruları yalnızca tekrar çözmek yerine neden yanlış yaptığınızı belirleyin.
Örneğin
Kavramı bilmiyordum.
İki kavramı karıştırdım.
Soruyu hızlı okudum.
Örneği yanlış yorumladım.
Seçenekler arasında ayrım yapamadım.
Bu sınıflandırma, özellikle aynı konudan tekrar tekrar yanlış yapılmasını önlemeye yardımcı olabilir.
Ölçme formüllerini anlamlarıyla öğrenin
Formül ezberlemek tek başına yeterli değildir. Formüldeki her sembolün neyi ifade ettiğini bilmek gerekir.
Örneğin aritmetik ortalama
x̄ = Σx / n
Burada Σx puanların toplamını, n ise gözlem sayısını ifade eder.
Benzer şekilde standart sapma, varyans ve puan dönüşümleri gibi konularda işlemin hangi amacı taşıdığını anlamak soru çözümünü kolaylaştırır.
Örnek KPSS Soruları Üzerinden Düşünme Örnek 1
Bir öğretmen, öğrencisinin her doğru cevabından sonra ona olumlu geri bildirim vermektedir. Öğrenci zaman içinde derse daha sık katılmaya başlamıştır.
Bu durumda öncelikle davranışın sonucuna bakılmalıdır. Olumlu geri bildirim davranışın tekrar edilme olasılığını artırıyorsa pekiştirme söz konusudur.
Örnek 2
Bir öğrenci daha önce hiç görmediği bir problemle karşılaşmış ve problemi çözmek için farklı bilgileri ilişkilendirerek sonuca ulaşmıştır.
Burada öğrencinin zihinsel süreçleri ve bilgileri yeniden örgütlemesi ön plandadır. Sorunun bağlamına göre bilişsel öğrenme yaklaşımı değerlendirilebilir.
Örnek 3
Bir sınavda 80 puan alan öğrencinin başarılı sayılması için belirlenen sınır 70 puandır.
Burada 70 puan ölçüttür. Öğrencinin 80 puan alması ölçme sonucu, 80 puanın ölçütle karşılaştırılarak başarılı olduğuna karar verilmesi ise değerlendirmedir.
Sık Yapılan Hatalar
KPSS Eğitim Bilimleri çalışırken bazı hatalar özellikle tekrar eder.
"Olumsuz" kelimesini "kötü" şeklinde yorumlamak.
Ölçme ile değerlendirmeyi aynı kabul etmek.
Geçerlik ve güvenirliği yalnızca tanım ezberiyle öğrenmek.
Gelişim ilkelerini örneklerle ilişkilendirmemek.
Öğrenme kuramlarını yalnızca kuramcı isimleri üzerinden çalışmak.
Ölçme formüllerini anlamadan ezberlemek.
Yanlış yapılan sorunun neden yanlış yapıldığını incelememek.
Bir kavramı tek bir örnek üzerinden öğrenip farklı örneklerde tanıyamamak.
Özellikle sınav soruları olay üzerinden kurulduğunda, adayın kavramın adını hatırlamasından çok kavramı verilen duruma uygulayabilmesi önem kazanır.
SSS
Gelişim ve öğrenme arasındaki temel fark nedir?
Gelişim, bireyin farklı alanlarda yaşam boyunca geçirdiği değişim sürecini ifade eder. Öğrenme ise yaşantı ve deneyimler sonucunda ortaya çıkan görece kalıcı davranış değişikliğidir. Öğrenme gelişimin önemli bileşenlerinden biri olabilir ancak iki kavram aynı değildir.
Olgunlaşma öğrenme ile aynı şey midir?
Hayır. Olgunlaşma biyolojik olarak belirlenen kapasitenin zaman içinde ortaya çıkmasıyla ilgilidir. Öğrenme ise yaşantı ve deneyim sonucunda meydana gelir. Bir becerinin kazanılmasında hem olgunlaşma hem de öğrenme etkili olabilir.
Olumlu pekiştirme ile olumsuz pekiştirme nasıl ayrılır?
Her ikisi de davranışın tekrar edilme olasılığını artırır. Olumlu pekiştirmede davranışın ardından hoş bir uyaran eklenir. Olumsuz pekiştirmede ise rahatsız edici bir uyaran ortadan kaldırılır. "Olumlu" ve "olumsuz" burada iyi-kötü anlamında kullanılmaz.
Ölçme ve değerlendirme arasındaki fark nedir?
Ölçme, bir özelliğin sayı veya sembollerle ifade edilmesidir. Değerlendirme ise ölçme sonucunun bir ölçütle karşılaştırılması ve buna dayanarak karar verilmesidir.
Geçerlik mi yoksa güvenirlik mi daha önemlidir?
İkisi farklı özellikleri ifade eder ve ölçme aracının niteliğini değerlendirmede birlikte düşünülmelidir. Güvenirlik sonuçların tutarlılığıyla, geçerlik ise aracın amaçlanan özelliği ölçmesiyle ilgilidir.
KPSS Eğitim Bilimleri çalışırken bu konular hangi sırayla çalışılmalı?
Gelişimde temel kavramlar ve gelişim ilkeleriyle başlanabilir. Ardından öğrenme kuramları ve temel öğrenme kavramlarına geçilebilir. Ölçme bölümünde ise önce ölçme ve değerlendirme gibi temel kavramlar, ardından ölçme türleri, hata, geçerlik-güvenirlik ve ölçme araçları çalışılabilir. Son aşamada konular karışık soru çözümüyle birlikte tekrar edilebilir.
Kısa Sonuç
KPSS Eğitim Bilimleri içinde Gelişim, Öğrenme ve Ölçme konularında başarı için temel kavramların birbirinden ayrılması ve örnek olaylara uygulanabilmesi önemlidir. Gelişim bölümünde kavramlar arasındaki farkları, öğrenmede kuramların temel mantığını, ölçmede ise kavramlar ve ölçme özellikleri arasındaki ilişkileri öğrenmek gerekir.
Özellikle yanlış yapılan soruların nedenlerini incelemek ve benzer kavramları karşılaştırarak tekrar etmek, konu bilgisini soru çözme becerisine dönüştürmeye yardımcı olur.
Çalışmalarınızı düzenli sürdürürken konuları küçük başlıklara ayırabilir, her başlığın ardından soru çözerek eksiklerinizi belirleyebilirsiniz. Güncel sınav tarihi, kılavuz, başvuru veya puan bilgileri gibi değişebilen konularda ise kesin bilgi için ilgili resmî ÖSYM veya MEB duyurularını kontrol etmek en güvenli yaklaşımdır.
İsterseniz bu içeriği ayrıca SEO başlığı, meta açıklama, odak anahtar kelime ve H2-H3