Bu konuda ne öğrenirsin?
Relative Clauses konusunu tam olarak kavradığında, İngilizce cümle kurma yeteneğin bir üst seviyeye taşınacak. Temelde bir ismi niteleyen veya açıklayan bu yan cümlecik yapılarını kullanarak, basit ve kopuk cümlelerden kurtulup daha karmaşık, akademik düzeyde metinler oluşturmayı öğreneceksin. Özellikle YÖKDİL gibi okuduğunu anlama kapasitesini ölçen sınavlarda, uzun ve birbirine eklemlenmiş cümleleri çözümlemenin anahtarı buradadır. İsimleri nitelemek için hangi ilgi zamirinin (who, which, that, whom, whose, where, when) hangi durumda seçilmesi gerektiğini, tanımlayıcı (defining) ve tanımlayıcı olmayan (non-defining) yapılar arasındaki farkı netleştireceksin. Bu üniteyi bitirdiğinde, bir metinde "virgülün" neden o noktada kullanıldığını veya bir "which" ifadesinin hangi isme referans verdiğini anında ayırt edebilecek, sınavdaki soru köklerini daha hızlı analiz edeceksin. Bu süreç, sadece dil bilgisi kurallarını ezberlemeni değil, aynı zamanda İngilizcenin mantık dizilimini (logical flow) kavramanı da gerektirir.
Temel kavramlar
Relative Clause, bir ismi niteleyen (noun modifier) bir yan cümleciktir. Temel mantık, iki ayrı cümleyi ortak bir öğe üzerinden tek bir cümlede birleştirmektir. İngilizcede bu yapıyı kurarken "Relative Pronoun" denilen ilgi zamirlerine ihtiyaç duyarız.
- Who ve Whom: İnsanlar için kullanılır. "Who" özne konumundaki isimler için tercih edilirken, "Whom" ise edat (preposition) sonrası veya nesne konumundaki isimler için kullanılır. Sınavda özellikle "to whom" veya "with whom" gibi edatlı yapılara dikkat etmelisin. Eğer nitelediğin kişi eylemi gerçekleştiren özne ise "who", eylemin üzerinde gerçekleştiği kişi ise "whom" kullanmak elzemdir.
- Which ve That: Nesneler, hayvanlar ve soyut kavramlar için kullanılır. "That" sadece "defining" (tanımlayıcı) cümlelerde kullanılırken, "which" hem tanımlayıcı hem de "non-defining" (ek bilgi veren) yapılarda kullanılabilir. "That", bazen cümlelerin akıcılığını artırmak için tercih edilirken, "which" özellikle akademik dilde ve resmi metinlerde daha yaygındır.
- Whose: İyelik bildirmek için kullanılır. İnsan veya nesne ayrımı yapmaksızın, "onun ...-sı" ilişkisi kurduğumuz her durumda tercih edilir. Sınavda "whose"dan sonra gelen ismin başında genellikle article (a/an/the) bulunmaz; çünkü sahiplik bildiren yapı zaten o ismi özelleştirmiştir.
- Where ve When: Zaman veya yer bildiren ifadelerden sonra kullanılır. "Where" bir mekânı tanımlarken, "when" ise zaman ifadesini niteler. Bu kelimelerin relative clause olarak görev yapması için, önlerindeki isimle bir bağ kurmaları şarttır. Örneğin; "the place where I live" ifadesi, "where"in mekânı nasıl nitelediğini gösterir.
Defining vs. Non-defining ayrımı
Tanımlayıcı yapılar (virgül kullanılmaz), nitelediği ismin kim olduğunu veya ne olduğunu belirtmek için zorunludur; bu bilgi olmadan ana cümlenin anlamı eksik kalır. Tanımlayıcı olmayanlar (virgül ile ayrılır) ise sadece fazladan bilgi verir; cümleden çıkardığında ana cümlenin anlamı bozulmaz, sadece detay azalmış olur. Bu ayrım, çeviri sorularında ve parça anlamını yorumlarken kritik bir öneme sahiptir.
Sık yapılan hatalar
Sınav adaylarının bu konuda düştüğü en büyük hata, "that" kullanımını her yere yakıştırmaktır. Özellikle virgüllü yapılarda veya edatlardan hemen sonra "that" kullanılmaz; ancak adaylar bu kuralı göz ardı ederler. Bir diğer hata ise "where" ve "when" kullanımındaki belirsizliktir. Eğer "where"den sonra gelen cümlede bir fiil nesne alabiliyorsa, orada "where" değil, "which" kullanılmalıdır. Yer bildiren bir kelime gördüğü an adayların "where"e saldırması, çeldiriciler için hazırlanmış mükemmel bir tuzaktır; cümlenin tamlığına (completeness) bakmak gerekir.
Üçüncü sık hata, "whose" yapısının sahiplik ilişkisini yanlış kurmaktır. "Whose" bir ismin aitliğini belirtir; adaylar bazen buraya "who" veya "which" koymaya çalışarak yapısal bozukluğa yol açar. Bir de "preposition" (edat) meselesi vardır. Cümlenin sonunda kalan veya başına çekilen edatların, relative pronoun ile uyumuna dikkat edilmemesi puan kaybettirir. "Which" veya "whom" ile kullanılan edatları, sadece o relative pronoun ile anlam bütünlüğü kuruyorsa seçmelisin. Ezbere değil, edatın fiille olan bağına odaklanarak bu hatalardan kaçınabilirsin. Ayrıca, belirsiz referanslar da sık karşılaşılan bir sorundur; "which" bazen sadece bir ismi değil, cümlenin tamamını niteleyebilir (sentence modifier), bu yapı genellikle virgül ile ayrılır ve öğrencilerin gözünden kaçabilir.
Nasıl çalışılır?
- Özne-Nesne Ayrımı: Cümlede nitelediğin ismin, yan cümlecikte özne mi yoksa nesne mi olduğunu saptayarak başla. Bu, who/which veya whom tercihini yapmanı sağlar.
- Virgül Analizi: Cümlede virgül varsa, "that" seçeneğini hemen eleyerek başla. Bu basit kural, sınavda vakit kazandıran en etkili stratejidir.
- Fiil-Edat Uyumu: Relative pronoun önüne bir edat gelmişse, o edatın relative clause içindeki fiille mi yoksa başka bir ifadeyle mi eşleştiğini kontrol et. Fiil-edat ikililerini (collocations) öğrenmek, sınav başarını doğrudan etkiler.
- Whose Kurgusu: "Whose" gördüğünde, ondan sonraki kelimeye bak. Eğer o kelime bir isimse ve "onun..." mantığıyla sahiplik kuruyorsa doğru yerdesin.
- Soru Çözümü: 1282 soruluk havuzda, yanlış yaptığın her soruda relative clause yapısını parçalara ayır. Nitelediği isim ne, hangi zamir gelmiş, neden diğeri olamaz, sorularını sor. Özellikle okuma parçalarında (reading passages) her bir relative clause yapısının hangi ismi nitelediğine dair notlar alarak ilerle.
Mini kontrol
- İnsanlar için kullanılan ve nesne konumundaki zamir hangisidir? Cevap: Whom (veya informal olarak who).
- "The house, ____ I was born, is very old." cümlesindeki boşluğa ne gelmeli? Cevap: in which (veya where).
- "That" hangi relative clause yapısında asla kullanılmaz? Cevap: Non-defining (virgüllü) yapılarda.
Bu yapıları günlük okumalarına entegre ettiğinde, relative clause artık bir korku değil, İngilizceyi daha estetik ve profesyonel kullanmanı sağlayan bir araç haline gelecektir. Her bir relative clause, aslında İngilizce cümlelerin birbirine nasıl ilmek ilmek işlendiğinin bir kanıtıdır.