Uyuşturucu Madde Türleri

Özel Güvenlik Narkotik Eğitimi: Uyuşturucu Madde Türleri

Özel güvenlik görevlileri (ÖGG), görev yaptıkları havalimanları, alışveriş merkezleri, hastaneler, stadyumlar, eğitim kurumları ve toplu taşıma alanlarında kamu düzenini ve güvenliğini sağlarken uyuşturucu madde kaçakçılığı ve kullanımıyla mücadelede de öncelikli bir sorumluluğa sahiptirler. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde, görev alanınızdaki kişilerin ve eşyaların güvenliğini sağlarken yasaklı maddeleri tanımak, tespit etmek ve yasal prosedürleri eksiksiz uygulamak zorundasınız. Bu ünitede, Özel Güvenlik Eğitimi Narkotik dersi kapsamında uyuşturucu madde türlerini, etki mekanizmalarını ve güvenlik personelinin bilmesi gereken temel kuralları inceleyeceğiz.

Uyuşturucu Maddelerin Genel Tanımı ve Sınıflandırılması

Uyuşturucu madde, alındığı takdirde merkezi sinir sistemini etkileyerek kişinin fiziksel ve ruhsal dengesini bozan, bağımlılık yaratan ve kullanımı yasal olarak yasaklanmış doğal veya sentetik maddelerin tümüdür. Özel güvenlik görevlilerinin bu maddeleri kimyasal bileşimlerine, insan vücudu üzerindeki etkilerine ve yasal statülerine göre tanımaları gerekmektedir. Narkotik maddeler genel olarak üç ana kategoriye ayrılır:

• Uyarıcı (Stimülan) Maddeler: Merkezi sinir sistemini aşırı derecede uyararak uyanıklık, enerji artışı, kalp hızında ve kan basıncında yükselme gibi geçici etkiler yaratan maddelerdir. Örnek olarak amfetaminler, kokain ve ekstazi gösterilebilir.
• Uyuşturucu ve Yatıştırıcı (Depresan) Maddeler: Merkezi sinir sisteminin çalışmasını yavaşlatan, kişide gevşeme, uyku hali, reflekslerde zayıflama ve ağrı kesici etki oluşturan maddelerdir. Eroin, morfin ve bazı reçeteli yatıştırıcı ilaçlar bu gruptadır.
• Hayal Gördürücü (Halisinojen) Maddeler: Gerçeklik algısını tamamen değiştiren, kişinin var olmayan sesler duymasına ve görüntüler görmesine neden olan maddelerdir. LSD ve esrar (kenevir türevleri ağırlıklı olarak bu kategoride değerlendirilir) bu gruba girer.

Başlıca Uyuşturucu Madde Türleri ve Fiziksel Özellikleri

1. Esrar ve Kenevir Türevleri

Kenevir bitkisinin (Cannabis sativa) dişi çiçeklerinden elde edilen esrar, ülkemizde ve dünyada en yaygın ele geçirilen yasaklı maddedir. Genellikle kurutulmuş bitki parçaları şeklinde, tütünle karıştırılarak sarılmış sigara (kovuşturma dilinde 'sarım' veya 'joint') halinde ya da koyu kahverengi reçine (haşhaş/skunk varyasyonları) formunda bulunur. Özel güvenlik personeli arama noktalarında yoğun keskin bitkisel koku, kendine has sarımsı-yeşil renk ve bitki lifi görünümüyle karşılaşabilir.

2. Kokain

Koka bitkisinin yapraklarından elde edilen, beyaz renkli, kristalize toz formunda güçlü bir uyarıcıdır. Genellikle küçük paketler halinde, naylon poşetlerde veya kağıt çıkınlarda saklanır. Kokain bulunduran şüphelilerde ani davranış değişiklikleri, aşırı hareketlilik, göz bebeklerinde belirgin büyüme ve burun akıntısı/tahrişi gözlemlenebilir.

3. Sentetik Kannabinoidler (Bonzai ve Benzerleri)

Bitki yapraklarına kimyasal maddelerin emdirilmesiyle üretilen ve doğal esrardan çok daha tehlikeli ve ölümcül olan sentetik uyuşturuculardır. Çay yaprağına veya baharatlara benzetilerek paketlenirler. Görev alanınızda hareketsiz kalma, şuur kaybı, kasılma ve halüsinasyon gibi belirtiler gösteren şahıslarda bu maddelerin varlığından şüphelenilmelidir.

4. Eroin ve Opioidler

Haşhaş kapsüllerinden elde edilen afyondan kimyasal yollarla üretilen eroin, beyazdan kahverengiye kadar değişen renklerde toz veya granül formundadır. Ağır bir depresandır. Eroin kullanan şahıslarda göz bebeklerinin toplu iğne başı kadar küçülmesi (miyozis), konuşmada bozulma ve uykulu hal en belirgin ipuçlarıdır.

Özel Güvenlik Görevlilerinin Uyuşturucu ile Mücadeledeki Yasal Kuralları

Özel güvenlik görevlilerinin arama yetkisi 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesinde düzenlenmiştir. Şüpheli durumlarda uyulması gereken temel kurallar şunlardır:

• Yetki Sınırı: Özel güvenlik görevlileri adli arama yapamaz; ancak X-ray cihazı, kapı dedektörü ve el dedektörü ile yapılan kontroller önleme araması kapsamındadır. Kontrol noktasında yasaklı maddeye rastlandığında eşya sahibine kesinlikle el sürülmemelidir.
• Maddenin Muhafazası: Tespit edilen yasaklı madde yerinden oynatılmadan, delil bütünlüğü bozulmaksızın muhafaza altına alınmalıdır.
• Kolluğa Bildirim: Uyuşturucu madde tespiti yapıldığı anda durum derhal genel kolluğa (Polis veya Jandarma) bildirilmelidir. Şüpheli şahıs kolluk gelene kadar güvenlik tedbirleri altında alıkonulmalıdır.

Çözümlü Örnekler

• Örnek 1: Bir AVM girişinde X-ray cihazından geçen bir ziyaretçinin çantasında el dedektörünün sinyal vermesi sonucu yapılan duyarlı kontrol ve şüphe üzerine çantada küçük kilitli poşetler içinde beyaz toz madde bulunmuştur. Bu durumda özel güvenlik görevlisi nasıl hareket etmelidir?
• Çözüm: Özel güvenlik görevlisi, adli arama yetkisi olmadığını bilerek poşetleri açmamalı veya incelemeye çalışmamalıdır. Çantayı ve şüpheliyi güvenli bir bölgede tutarak derhal genel kolluğa (polise) haber vermeli, olay yerinin ve delillerin güvenliğini kolluk gelene kadar sağlamalıdır.
• Örnek 2: Hastane acil servis girişinde bilinci kapalı, yere yığılmış ve üzerinde kimyasal baharat benzeri paketler bulunan bir şahsı fark eden güvenlik görevlisi ne yapmalıdır?
• Çözüm: Güvenlik görevlisi öncelikle 112 Acil sağlık ekiplerine haber vererek tıbbi müdahalenin yapılmasını sağlamalıdır. Şahsın yanında bulunan şüpheli sentetik kannabinoid (bonzai) paketlerine çıplak elle dokunmamalı, delillerin kaybolmaması için çevrede güvenlik çemberi oluşturarak durumu derhal polis ekiplerine bildirmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Delillere Çıplak Elle Müdahale Etmek: Bulunan uyuşturucu maddenin paketini açmak, parmak izi bırakmak veya maddeyi koklamak en büyük hatalardandır. Bu durum hem adli delillerin karartılmasına yol açar hem de güvenlik personelinin sağlığını tehlikeye atar.
• Şüpheliyi Serbest Bırakmak: Uyuşturucu maddenin az miktarda olduğunu düşünerek şahsı uyarıp göndermek suçdur ve görevi kötüye kullanma kapsamına girer.
• Adli Arama Yetkisini Aşmak: Kolluğun yetkisinde olan üst/çanta detay aramalarını zorla ve kanuni sınırları aşarak gerçekleştirmek hukuki sorumluluk doğurur.

Sınav İpucu

ÖGG sınavlarında narkotik soruları genellikle yetki sınırları ve maddelerin fiziksel özellikleri üzerine kurulur. X-ray cihazlarında tespit edilen yasaklı maddeler karşısında özel güvenlik görevlisinin yapacağı ilk işin 'genel kolluğa haber vermek ve delil güvenliğini sağlamak' olduğunu asla unutmayın. Adli arama yetkisinin sadece adli makamlar ve genel kollukta olduğunu, özel güvenliğin önleme araması yaptığını karıştırmayın.