Yazım ve Noktalama Konu Anlatımı
Türkçenin doğru ve etkili bir şekilde kullanılması, düşüncelerin net bir şekilde aktarılmasında temel unsurdur. Millî Savunma Üniversitesi (MSÜ) Askeri Öğrenci Aday Belirleme Sınavı'nda Türkçe testinin dil bilgisi kısmında yazım ve noktalama kuralları her yıl düzenli olarak soru gelen kritik bir alandır. Bu ünite, kelimelerin doğru yazılış biçimlerini, eklerin kullanımını ve cümlenin yapısına uygun noktalama işaretlerinin seçilmesini inceler.
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
Cümleler her zaman büyük harfle başlar. Dizeler de geleneksel olarak büyük harfle başlatılır. Özel isimler büyük harfle başlar ve bunlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- Kişi adları ve soyadları: Mustafa Kemal Atatürk, Yunus Emre.
- Unvanlar ve lakaplar: Kaymakam Bey, Dr. Ahmet, Nene Hatun.
- Akrabalık adları unvan veya lakap olarak kullanıldığında büyük harfle başlar: Dayı Kemal, Nene Hatun. Ancak akrabalık ilişkisi bildiren kelimeler küçük harfle yazılır: Ahmet amcam, ayşe teyzem.
- Millet, boy, oymak adları: Türk, Alman, Kırgız.
- Dil ve lehçe adları: Türkçe, İngilizce, Almanca.
- Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözcükler: Müslümanlık, Müslüman, Hristiyanlık.
- Devlet, ulus, il, ilçe, köy ve semt adları: Türkiye Cumhuriyeti, Ankara, Çankaya, Kızılay.
- Cadde, sokak, meydan adları: Atatürk Bulvarı, Cumhuriyet Caddesi, Zafer Meydanı.
- Kurum, kuruluş ve kurul adları: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Anadolu Üniversitesine (Kurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz).
- Kitap, dergi, gazete ve sanat eserleri: Nutuk, Resmi Gazete, Yaban romanı (özel adın dahilinde olmayan gazete, dergi vb. sözcükler büyük harfle başlamaz).
Ayrı ve Bitişnik Yazılan Kelimeler
Türkçede kelimelerin birleşmesi veya ayrı yazılması belirli ses olaylarına ve anlam değişimlerine bağlıdır.
- Birleşik Kelimeler: Ses düşmesine veya ses türemesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır: kaybolmak, hissetmek, kahvealtı (kahvaltı).
- Anlam kaymasın uğrayan bitişik yazımlar: Aslanağzı (bitki), hanımeli, imambayıldı.
- Yardımcı eylemlerle kurulan birleşik fiiller: Etmek, olmak, kılmak, eylemek yardımcı fiilleri isimle birleşirken herhangi bir ses olayı gerçekleşmiyorsa ayrı yazılır: arz etmek, memnun olmak, yardım etmek.
- İzlekle ilgili ikilemeler ve pekiştirmeler: İkilemeler her zaman ayrı yazılır: adım adım, yavaş yavaş, ev bark. M, p, r, s sesleriyle yapılan pekiştirmeler bitişik yazılır: sapsarı, mosmor, büsbütün.
Noktalama İşaretleri ve Görevleri
Noktalama işaretleri, duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, okunmayı ve anlamlamayı kolaylaştırmak, duraklama yerlerini belirlemek için kullanılır.
- Nokta (.): Cümlenin sonuna konur. Kısaltmaların sonuna konur: Dr., Av., T.C. Sayılardan sonra sıra bildirmek için kullanılır: III. Selim, 15. cadde.
- Virgül (,): Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur. Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirine bağlamak için kullanılır. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. Karşılıklı konuşmalarda konuşanın adından sonra konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları belirten cümlelerin sonuna konur. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
- Kesme İşareti (') : Özel adlara gelen yiyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Kurum ve kuruluş adlarına gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılması: 'Türk Dil Kurumu'nun' yazımı yanlıştır, doğru kullanım 'Türk Dil Kurumu nun' şeklindedir.
- Herkes kelimesinin yanlış yazılması: 'Herkes' biçimindeki yazım hatalıdır, doğrusu 'herkes'tir.
- Birkaç, birçok, birtakım kelimelerinin yazımı: Bu belgisiz zamir ve sıfatlar bitişik yazılır; ayrı yazımları genellikle imla hatasıdır.
- De ve ki bağlaçlarının karıştırılması: Bağlaç olan 'de' ve 'ki' ayrı yazılır, ek olanlar bitişik yazılır.
Çözümlü Örnekler
Örnek 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır? A) Sanatçı, bu eserinde Türk milletinin tarihî köklerine iniyor. B) Toplantıya Başbakanlık'tan iki yetkili katıldı. C) Herkes, bu konuda üzerine düşeni yapmak zorundaydı. D) Yarın akşamki sinema buluşmamız iptal oldu. E) Bir çok insan bu projeye destek vermekten kaçındı.
Çözüm: E seçeneğinde yer alan "Bir çok" sözcüğü belgisiz bir sıfat olup kural gereği bitişik yazılmalıdır ("birçok"). Diğer seçeneklerdeki yazımlar kurallara uygundur. Doğru yanıt E seçeneğidir.
Örnek 2: Aşağıdaki cüzmlerin hangisinde noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır? A) Erkek çocuklarına Doğan, Tunç, Demir; kız çocuklarına ise İdil, Irmak, Çiçek adları verildi. B) Çalışırsan başarabilirsin; bunu asla unutma. C) ترکیه (Türkiye) dağları, ovaları ve akarsularıyla cennet bir vatandır. D) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. E) Sabah erken kalktı, çantasını hazırladı; kahvaltısını yapmadan evden çıktı.
Çözüm: C seçeneğinde virgülle ayrılmış farklı türden ögeler bulunmamakta, ülke isminden sonra yanlış bir noktalı virgül kullanımı söz konusudur. Noktalı virgül; türleri veya grupları ayırmak ya da sıralı cümleleri bölmek için kullanılır. Doğru yanıt C seçeneğidir.
Sınav İpucu
MSÜ Türkçe testinde yazım ve noktalama sorularında ÖSYM, genellikle öğrencileri istisnai kurallarla ve birbirine benzeyen ek/bağlacı karıştırma eğilimleriyle sınar. Kurum ve kuruluş adlarına gelen eklerin ayrılmadığı kuralı ile unvanların yazılışına dikkat ediniz. Tarihlerin yazımı ve bağlaç olan 'de/da' ile 'ki' eklerinin ayırt edilmesi soru çözümünde en büyük hızlandırıcılarınızdır. Güncel ve resmi kılavuzları esas alarak düzenli pratik yapmanız netlerinizi artıracaktır.