Kurumlar Vergisi Mükellefiyeti ve Temel Esaslar
Kurumlar vergisi, sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler ile iş ortaklıklarının kazançları üzerinden alınan bir servet ve gelir üzerinden alınan dolaysız bir vergidir. Gelir vergisinden farklı olarak, verginin konusunu oluşturan gelir unsurları tüzel kişiliğe sahip ya da bu nitelikteki ekonomik birimler tarafından elde edilir. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında, vergi mükellefiyeti tam ve dar mükellefiyet olarak ikiye ayrılır. Kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan kurumlar dünya çapındaki kazançları üzerinden tam mükellef olarak vergilendirilirken, Türkiye'de yerleşik olmayan ve sadece Türkiye'deki iş yerleri veya daimi temsilcileri üzerinden kazanç elde eden yabancı kurumlar dar mükellefiyete tabidir.
Vergiye Tabi Kurum Türleri
Kurumlar vergisinin muhatapları kanunla açıkça sayılmıştır. Bu yapılar şu şekilde sınıflandırılır:
- Sermaye şirketleri (Anonim, limited ve komandit şirketler)
- Kooperatifler
- İktisadi kamu kuruluşları (Devlet, il, belediye ve diğer kamu tüzel kişilerine ait ticari, sınaî ve zirai işletmeler)
- Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler
- İş ortaklıkları (Joint venture)
Safi Kurum Kazancının Tespiti ve İndirilecek Giderler
Safi kurum kazancı, ticari bilanço karı üzerinden hareket edilerek tespit edilir. Ticari bilanço karına kanunen kabul edilmeyen giderlerin (KKEG) eklenmesi ve vergi kanunlarında yer alan istisna ve indirimlerin düşülmesi suretiyle matraha ulaşılır. Safi kurum kazancının tespitinde genel kural, kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan masrafların indirim konusu yapılabilmesidir. Gelir Vergisi Kanunu'nun ticari kazancın tespitine ilişkin hükümleri, kurumlar vergisi için de kıyasen uygulanır.
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG)
Kurum kazancının tespitinde indirilmesi kabul edilmeyen harcamalar kanunda net bir şekilde belirlenmiştir. Bu giderler ticari kardan düşülemez:
- Öz sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faizler.
- Örtülü sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faiz, kur farkları ve benzeri ödemeler.
- Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazançlar.
- Her ne şekilde olursa olsun tespit edilen suçlar dolayısıyla ödenen cezalar, idari para cezaları ve vergi cezaları.
- Kurumun kendisinin veya ortaklarının suçlarından doğan tazminatlar.
- Basın yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî tazminatlar.
Zarar Mahsubu ve İstisnalar
Kurumlar vergisi matrahının tespitinde, kurumlar beş yıldan fazla nakledilmemek şartıyla geçmiş yılların bilançolarında görülen zararları indirim konusu yapabilirler. Zarar mahsubunun yıllar itibarıyla kaybolmaması için süresinde beyan edilmesi şarttır. Ayrıca, kurumların iştirak kazançları, yurt dışı şube kazançları, emisyon primleri ve taşınmaz satış kazançlarının belirli şartları sağlayan kısımları kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Örtülü Sermaye ve Örtülü Kazanç Dağıtımı
Kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir zamanda kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili dönem için örtülü sermaye sayılır. Örtülü sermaye üzerinden ödenen faizler kurum kazancından indirilemez. Örtülü kazanç dağıtımı ise, armut pişe ağzıma düş mantığıyla, emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak ortaklarla yapılan mal veya hizmet alım satımlarında fiyatsal sapmalar yaratılarak kazancın ortaklara aktarılmasıdır.
Örtülü İşlemlerde Vergi Uygulamaları
- Emsalsiz bedel tespiti yapılır.
- Transfer fiyatlandırması raporlaması şarttır.
- Dağıtılan tutarlar kar payı sayılır ve vergi cezaları uygulanır.
Beyanname Verme ve Ödeme Zamanları
Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı günü izleyen dördüncü ayın başından itibaren yirmi beşinci günü akşamına kadar vergi dairesine verilir. Takvim yılını hesap dönemi olarak kullanan kurumlar için bu tarih her yıl Nisan ayının 25. günüdür. Tahakkuk eden kurumlar vergisi, beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar ödenir. Geçici vergi uygulaması kapsamında, üçer aylık dönemler itibarıyla kurum kazançları üzerinden geçici vergi hesaplanır ve ödenir.
İstisnai Hesap Dönemleri
Kendilerine özel hesap dönemi tayin edilen kurumlar için beyanname verme ve ödeme süreleri hesap döneminin kapandığı ayı takip eden döneme göre uyarlanır. Takvim yılı dışında bir dönemi tercih eden mükellefler bu durumu ilgili mercilere bildirmek zorundadır.
Çözümlü Örnekler
Örnek 1: Safi Kurum Kazancı Hesaplaması
(A) Anonim Şirketi'nin dönem ticari bilanço karı 1.200.000 TL'dir. Ticari kovanın içerisinde yer alan unsurlar incelendiğinde; 50.000 TL kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG), 150.000 TL kurumlar vergisinden istisna iştirak kazancı ve geçmiş yıllardan devreden 80.000 TL mahsup edilebilir zarar bulunmaktadır. Kurumun ödeyeceği vergi matrahını hesaplayınız.
Çözüm:
- Ticari Bilanço Karı: 1.200.000 TL
- Eklemeler (KKEG): + 50.000 TL
- Ara Toplam: 1.250.000 TL
- İndirimler (İstisna Kazanç): - 150.000 TL
- Ara Toplam: 1.100.000 TL
- Geçmiş Yıl Zararları: - 80.000 TL
- Kurumlar Vergisi Matrahı: 1.020.000 TL
Örnek 2: Örtülü Sermaye Uygulaması
(B) Limited Şirketi'nin öz sermayesi 2.000.000 TL'dir. Şirket, ortaklarından birinden 8.000.000 TL borç almış ve bu borç üzerinden yıl boyunca faiz ödemi yapmıştır. Örtülü sermaye sınırını ve indirim konusu yapılamayacak tutar oranını belirleyiniz.
Çözüm:
- Öz Sermaye Tavanı (3 Katı): 2.000.000 TL * 3 = 6.000.000 TL
- Kullanılan Toplam Borç: 8.000.000 TL
- Örtülü Sermaye Tutarı: 8.000.000 TL - 6.000.000 TL = 2.000.000 TL
- Borcun %25'i (2.000.000 / 8.000.000) örtülü sermaye kapsamında olduğundan, bu kısma isabet eden faiz ve kur farkları kurum kazancından indirilemez.
Sık Yapılan Hatalar
- Kanunen kabul edilmeyen giderlerin ticari kardan düşülmesi veya eklenmesinin unutulması.
- Örtülü sermaye hesaplamasında öz sermaye yerine aktif toplamının baz alınması.
- Geçmiş yıl zararlarının mahsubunda 5 yıllık yasal sürenin ve kanuni süresinde beyan edilme şartının göz ardı edilmesi.
- Kurumlar vergisi beyanname verme tarihlerinin gelir vergisi takvimiyle karıştırılması.
Sınav İpucu
HMGS sınavlarında vergi hukuku soruları çözülürken özellikle matrah tespitinde ticari bilanço karından hareketle KKEG'lerin eklendiğini, istisnaların ise çıkarıldığını asla unutmayın. Örtülü sermaye için öz sermayenin 3 katı kuralı ve transfer fiyatlandırması uyuşmazlıkları sıkça vaka soruları olarak sorulur. Tarih ve oran sorularında emin değilseniz resmi ÖSYM/MEB duyurularını kontrol edin de.